Πρόγραμμα Καλλικράτης.

Με το Ν. 3852/2010 «Νέα Αρχιτεκτονική της Αυτοδιοίκησης και της Αποκεντρωμένης Διοίκησης – Πρόγραμμα Καλλικράτης» έγινε αναδιάρθρωση του πρώτου και δεύτερου βαθμού της τοπικής αυτοδιοίκησης ενώ ταυτόχρονα επανακαθορίστηκαν οι αρμοδιότητες των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων, ως διάδοχων υπηρεσιών των μέχρι πρότινος Περιφερειών.

Στο άρθρο 1 του Κεφαλαίου Α’ του νόμου, έγινε η σύσταση των δήμων ολόκληρης της επικράτειας ενώ στο άρθρο 3 έγινε η σύσταση και συγκρότηση των δεκατριών περιφερειών της χώρας. Όπως είναι φυσικό, μεταξύ των δυο αυτών βαθμών τοπικής αυτοδιοίκησης δεν υφίστανται σχέσεις ελέγχου και ιεραρχίας αλλά συνεργασίας, όπως ρητά αναφέρεται στο άρθρο 4. Στη συνέχεια,  με το άρθρο 6 γίνεται η σύσταση των επτά Αποκεντρωμένων Διοικήσεων.

Με τον «Καλλικράτη» έγιναν κάποιες καινοτομίες και κάποιες αρμοδιότητες άλλαξαν φορείς. Χαρακτηριστικό παράδειγμα οι πολεοδομίες (άρθρο 94) που πια ανήκουν στους δήμους. Τις μεγαλύτερες όμως κατά την άποψή μας θεσμικές καινοτομίες αποτελούν η Αυτοτελής Υπηρεσία Εποπτείας ΟΤΑ με τον Ελεγκτή Νομιμότητας, ο Συμπαραστάτης του Πολίτη και της Επιχείρησης καθώς και ο Περιφερειακός Συμπαραστάτης του Πολίτη και της Επιχείρησης.

Με το άρθρο 215 ιδρύεται στην έδρα κάθε Αποκεντρωμένης Διοίκησης η Αυτοτελής Υπηρεσία Εποπτείας ΟΤΑ, Προϊστάμενος της οποίας είναι ο Ελεγκτής Νομιμότητας, η οποία είναι αρμόδια για τον έλεγχο νομιμότητας των πράξεων των ΟΤΑ αλλά και τον πειθαρχικό έλεγχο των αιρετών κατά το άρθρο 102 παρ. 4 του Συντάγματος. Ενδεικτικά αναφέρουμε το άρθρο 225 παρ. 1 που καθορίζει το είδος των αποφάσεων των ΟΤΑ που αποστέλλονται υποχρεωτικά για έλεγχο από την Αυτοτελή Υπηρεσία Εποπτείας ΟΤΑ:

«Οι αποφάσεις των συλλογικών οργάνων των δήμων

και των περιφερειών αποστέλλονται υποχρεωτικά για έλεγχο

νομιμότητας στην Αυτοτελή Υπηρεσία Εποπτείας

Ο.Τ.Α., εφόσον αφορούν: α) ρυθμίσεις κανονιστικού περιεχομένου,

β) την ανάθεση έργων, υπηρεσιών, μελετών

και προμηθειών, γ) την αγορά και εκποίηση ακινήτων, δ)

την κήρυξη αναγκαστικών απαλλοτριώσεων, ε) την επιβολή

φόρων, τελών, δικαιωμάτων, στ) τη σύναψη κάθε

μορφής συμβάσεων, στις οποίες συμπεριλαμβάνονται

και εκείνες που προβλέπονται από ειδικές διατάξεις της

κείμενης νομοθεσίας, ζ) τη σύναψη δανείων, η) τη διενέργεια

τοπικού δημοψηφίσματος όταν τούτο προβλέπεται

από την κείμενη νομοθεσία και θ) τις διαδικασίες κατάρτισης

των επιχειρησιακών προγραμμάτων. Επίσης αποστέλλονται

προς έλεγχο νομιμότητας οι αποφάσεις

των επιχειρήσεων των δήμων και των περιφερειών, εκτός

από τις αποφάσεις των ανωνύμων εταιρειών στις οποίες

οι φορείς της Τοπικής Αυτοδιοίκησης δεν έχουν

την πλειοψηφία, που αφορούν: α) αύξηση του μετοχικού

κεφαλαίου, β) εκποίηση παγίων περιουσιακών στοιχείων

και γ) λήψη δανείων.»

Μέχρι το τέλος του 2010 γινόταν έλεγχος νομιμότητας των αποφάσεων των ΟΤΑ από τα Τμήματα Τοπικής Αυτοδιοίκησης των (κρατικών) Περιφερειών (κι ακόμα γίνεται από τα Τμήματα Διοικητικού Οικονομικού των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων καθόσον δεν έχουν συσταθεί ακόμα οι Αυτοτελείς Υπηρεσίες Εποπτείας ΟΤΑ). Η μεγάλη διαφορά έγκειται στο γεγονός ότι ο Ελεγκτής Νομιμότητας μπορεί αυτεπάγγελτα να ακυρώσει οποιαδήποτε απόφαση των συλλογικών ή μονομελών οργάνων των δήμων και των περιφερειών, των νομικών τους προσώπων καθώς και των επιχειρήσεών τους (άρθρο 226. Έχουμε δηλαδή ένα ισχυρό κατασταλτικό όργανο που μέχρι πριν τον Καλλικράτη δεν υπήρχε. Τέλος, με το άρθρο 227 προβλέπεται η διαδικασία με την οποία οποιασδήποτε έχει έννομο συμφέρον να μπορεί να προσφύγει κατά των αποφάσεων των συλλογικών ή μονομελών οργάνων των δήμων και των περιφερειών, των νομικών τους προσώπων καθώς και των συνδέσμων για λόγους νομιμότητας.

Ο Συμπαραστάτης του Δημότη και της Επιχείρησης είναι ένας νέος θεσμός που σκοπό έχει να εξετάζει καταγγελίες πολιτών / επιχειρήσεων για θέματα κακοδιοίκησης των Δήμων και να διαμεσολαβεί (εξωδικαστικά) προκειμένου  αυτές να επιλυθούν αλλά μπορεί επίσης και να διατυπώνει προτάσεις για την βελτίωση της δημοτικής διοίκησης και της σχέσης αυτής με το κοινό. Υποστηρίζεται διοικητικά από τις υπηρεσίες του δήμου και απαντά στους πολίτες εντός τριάντα ημερών. Η αρμοδιότητες του Συμπαραστάτη δεν αναιρεί ούτε υποκαθιστά τις αρμοδιότητες του Συνηγόρου του Πολίτη ή του Ελεγκτή Νομιμότητας. Κατά αντιστοιχία με το Συμπαραστάτη του Δημότη και της Επιχείρησης που αφορά στους ΟΤΑ Α’ βαθμού (Δήμοι) με πληθυσμό άνω των 20.000 κατοίκων, θεσμοθετείται και ο Περιφερειακός Συμπαραστάτης του Πολίτη και της Επιχείρησης με αρμοδιότητα στους ΟΤΑ Β’ βαθμού (Περιφέρειες).